سرزمين مزبور نيز همين نام را بر آن نهاده بوده‌اند ، هيچگونه آگهى در دست نيست . به هر تقدير اين نامى است كه مسيحيان يا مسلمانان به رود مذكور داده بوده‌اند . پرسش : پرسش من از شما چنين است : استاد ما ، پروفسور لوپاتينسكى طى سخنرانيهاى خود در زمينهء قفقازشناسى متذكر شد كه درياى هيركان و خزر در روزگار باستان توسط گذرگاهى به دو حوضهء مستقل منقسم مىشدند . بقاياى اين گذرگاه هم‌اكنون از يكسو شبه‌جزيره آبشوران و از سوى ديگر ، كراسنووسك كنونى است . گويا هم‌اكنون در اين محل بلنديهايى وجود دارد . محتمل است به همين سبب فرمانرواى خوارزمى به اسكندر گفته باشد كه گذر از خشكى امكان‌پذير است ؟ پاسخ : تمام شرح وقايع زمان اسكندر مؤيد فقدان چنين گذرگاهى است . گذر از خشكى نيز ممكن نبوده است . پرسش : در اينجا بعضى از رفقا خواستار دانستن منشاء واژه‌هاى توران و كوزون هستند ؟ پاسخ : دربارهء كلمه توران بايد بگويم كه اين نام در اوستا آمده است و گفته مىشود تورانيان شاخه‌اى از قوم آريايى با فرهنگى نازلتر بوده‌اند . ميان دو قوم آريان و توران دشمنى وجود داشته است . هنگامى كه در سده ششم ميلادى تركستان به زير سلطهء تركان درآمد اين دو واژه با يكديگر در آميختند و نام توران بر تركها اطلاق شد . حال آن‌كه از آغاز اين نام ربطى به تركان نداشته است . پرسش : نام كوزون دنيسى ( درياى كوزون ) چگونه بر درياى كاسپى اطلاق شده است ؟ پاسخ : ظاهرا اين واژه ، نامى تركى است و من به آن برنخورده‌ام و چيزى راجع به آن نمىدانم . پرسش : اين نام ، نام پرنده‌اى شكارى است . « 1 » نمىدانم اين نام از چه زمان پديد آمده است . اكنون كوششهايى صورت مىپذيرد تا به گونه‌اى تصنعى اين نام به كار گرفته شود . آيا ميان آلبانهاى كرانهء درياى خزر و آلبانيهاى ساكن بالكان رابطهء تاريخى وجود ندارد ؟ پاسخ : پاسخ به اين پرسش بسى دشوار است . پروفسور مارّ چنين نظرى ابراز داشته و مطالب مبسوطى دراين‌باره نوشته است . كوششهايى پيرامون منشاء اين نام صورت گرفته است ، ولى نمىتوان پاسخى مثبت بدان داد و در تأييد يا عدم تأييد رابطه ميان اين دو سخن گفت . به هر تقدير آلبانهاى ساكن كرانه درياى كاسپى ( خزر ) ، با گرجيان و

--> ( 1 ) . كوزون به معنى « زاغ » است . يو . برگل .